Fabrikanızın güvenlik endeksi kaç?

Zarar verme potansiyeli olduğu hâlde zarar vermeden atlatılan olay.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ramak kalayı, işyerinde meydana gelen ve çalışanı, işyerini ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu hâlde zarara uğratmayan olay olarak tanımlar.

Ciddi bir kazanın öncesinde genellikle aynı türden çok sayıda ramak kala yaşanır. Tekrar eden ramak kala, tekrar eden bir kök nedene işaret eder. Kanun bu yüzden işverenden ramak kala olaylarını incelemesini ve kayıt altına almasını ister.

Sahada bildirim düşüktür. Olay "bir şey olmadı" diye önemsiz sayılır. En sık tekrar eden olay artık kimseye olağandışı gelmez.

Kanun sorumluluğu üç tarafa böler: işveren, çalışan ve İSG profesyonelleri.

Ana yükümlü işverendir. Risk değerlendirmesi yapmak ve güncellemek, çalışanları eğitmek, gerekli kişisel koruyucu donanımı ücretsiz sağlamak, iş kazalarını ve ramak kala olaylarını kayıt altına almak, acil durum planı hazırlamak, sağlık gözetimini sağlamak. Bu yükümlülük işi başkasına yaptırmakla ortadan kalkmaz. Sorumluluk sonuçta değil, önlemdedir. Kaza olmaması görevin yapıldığını göstermez.

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tehlikeyi tespit eder, önlem önerir ve yazılı bildirir. Gidermek işverenin işidir. Çalışan ise eğitim ve talimatlara uymak, donanımı doğru kullanmak, güvenlik cihazlarını devre dışı bırakmamak ve tehlikeyi derhal bildirmekle yükümlüdür. Ciddi ve yakın tehlike karşısında çalışmaktan kaçınma hakkı vardır.

"Baret takmadı, onun suçu" tartışmasını da bu yapı çözer. İhlal çalışanın sorumluluğudur. Baretsiz girişin normal karşılandığı, uyarı ve denetimin olmadığı kültür işverenindir. İyi işleyen tesisler ceza listesi yerine ölçüm tutmayı hedefler. "Hangi bölgede, hangi vardiyada, ne sıklıkla" sorularının cevapları aranmalıdır.

Kaza sayısı geriye bakar. Öncü göstergeler kazayı olmadan önce tahmin eder.

Gecikmeli göstergeler olup biteni sayar. İş kazası, kayıp gün, meslek hastalığı. Nesneldir ve yasal raporlamanın temelidir ama ciddi kaza seyrek olduğu için sayılar küçük ve rastgeledir. Sıfır kazalı bir dönem güvenli tesisin de, şanslı tesisin de göstergesi olabilir.

Öncü göstergeler kazadan önce gelen davranış ve durumları sayar. Ramak kala sayısı, baret ve yelek uyumu, yasak bölgeye yetkisiz giriş, forklift ile yaya arasındaki yakın geçişler. Güçleri sıklıklarıdır. Yılda bir kaza yerine günde onlarca veri noktası, bir değişikliğin işe yarayıp yaramadığını haftalar içinde gösterir.

Öncü göstergeler ceza aracı olarak değil, önlemin nereye gideceğini gösteren harita olarak kullanılmalıdır.

Sürekli ve tutarlı sayıldığında anlam kazanır.

Kanun tehlikeyi önce kaynağında önlemeyi, sonra toplu korumayı, en son kişisel koruyucu donanımı ister. KKD son basamaktır, ama sahadaki en görünür kural da odur. İşveren donanımı sağlamak ve kullanımını izlemekle yükümlüdür.

İnsana dayanan sayım tutarsızdır. Denetimi yapan kişi, vardiya ve günün saati sonucu değiştirir. Haftada bir saha turu, yüz kişilik bir vardiyanın gerçek uyumunu göstermez. Ölçüm ne kadar sürekli ve otomatik olursa, karşılaştırma o kadar güvenilir olur.

Doğru okuma bölge ve vardiya bazındadır. Uyum nerede ve hangi saatte düşüyor sorusunun cevabı uyarıların ve eğitimin nereye gideceğini söyler.

Tesisin geçmiş ve güncel olaylarından hesaplanan, güvenlik durumunu tek bir puanda gösteren ölçü.

Yönetimin on grafiği okuyacak zamanı yoktur. Endeks, seçilen dönemdeki ihlalleri sahada geçirilen süreye oranlar ve tek bir puana indirir. KKD ve bölge ihlalleri kendi ağırlıklarıyla girer, ihlalin ne kadar sürdüğü puana yansır. Ayrıntıyı saklamaz, ayrıntıya kapı açar: puan düşüyorsa, hangi bölge ve hangi tür düşürdü sorusu bir adım ötededir.

Puan bir dönemin tamamından hesaplanır: gün, vardiya veya son 24 saat. Anlamlı olması için bir başlangıç noktası gerekir: birkaç hafta hiçbir uyarı ve müdahale olmadan sadece ölçün, sonra tek bir değişiklik yapın ve aynı ölçümü sürdürün. Karşılaştırılacak bir şey yoksa iyileşme kanıtlanamaz.